Granice Przemysłu 5.0. Bariery i ryzyka transformacji cyfrowej

Wstęp 7

Rozdział 1
Przemysł 5.0 jako nowa faza rewolucji cyfrowej - założenia i kontrowersje 13
1.1. Ewolucja rewolucji przemysłowych - od mechanizacji do personalizacji 13
1.2. Definicje, założenia i przykłady zastosowania Przemysłu 5.0 20
1.3. Odporność organizacyjna jako nowy wymiar konkurencyjności 27
1.3.1. Istota odporności organizacyjnej 27
1.3.2. Wymiary i mechanizmy budowania odporności organizacji 31
1.3.3. Metody pomiaru i oceny odporności organizacyjnej 34
1.3.4. Model odporności organizacji w zarządzaniu strategicznym 36
1.4. Problemy i wyzwania metodologiczne badań nad Przemysłem 5.0 39

Rozdział 2
Bariery technologiczne i infrastrukturalne cyfrowej transformacji w perspektywie Przemysłu 5.0 43
2.1. Złożoność integracji systemów cyberfizycznych 43
2.2. Sztuczna inteligencja - potencjał i ograniczenia 50
2.3. Cyberbezpieczeństwo jako krytyczny czynnik ryzyka 56
2.4. Energochłonność i paradoks zrównoważenia 62

Rozdział 3
Ryzyko organizacyjne i kompetencyjne w erze Przemysłu 5.0 69
3.1. Luka kompetencyjna w erze 5.0 69
3.2. Opór wobec zmian i napięcia kulturowe 79
3.3. Przywództwo w środowisku wysokiej niepewności 84
3.4. Od Shadow IT do Shadow AI - ryzyka i szanse dla organizacji 89
3.4.1. Istota i zakres zjawiska Shadow IT oraz Shadow AI 89
3.4.2. Mechanizmy powstawania i rozwoju 94
3.4.3. Główne rodzaje ryzyka i konsekwencje dla organizacji 97
3.4.4. Szanse oraz możliwości zarządzania Shadow AI w organizacjach 99

Rozdział 4
Dane jako źródło wartości i barier ekonomicznych w gospodarce cyfrowej 103
4.1. Dane jako zasób strategiczny współczesnej gospodarki 103
4.2. Wartości w ekonomii a ekonomiczna wartość danych 110
4.3. Konsekwencje ograniczenia konkurencji na rynku danych 116
4.4. Otwartość danych jako mechanizm ograniczenia barier ekonomicznych 120

Rozdział 5
Granice cyfrowej transformacji - implikacje systemowe i przyszłe scenariusze 129
5.1. Automatyzacja a przyszłość pracy 129
5.1.1. Wpływ transformacji technologicznej na sektory i zawody w przemyśle 133
5.1.2. Kluczowe kompetencje przyszłości 136
5.2. Etyka algorytmiczna i odpowiedzialność decyzyjna 141
5.2.1. Uprzedzenia i dyskryminacja algorytmów AI 143
5.2.2. Ramy prawne i odpowiedzialność decyzyjna w obszarze AI 146
5.3. Granice Przemysłu 5.0 - krytyczna refleksja nad cyfryzacją 147
5.4. Wyzwania i przyszłe scenariusze odpowiedzialnej transformacji 151
5.4.1. Scenariusze rozwoju Przemysłu 5.0 153
5.4.2. Rekomendacje systemowe - kluczowe kierunki działań 155

Zakończenie 157
Bibliografia 161
Spis tabel 183
Spis rysunków 184
O Autorkach 185

Dr inż. Barbara Wyrzykowska - doktor nauk ekonomicznych w zakresie ekonomii, wykładowca w Szkole Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie. Jest członkiem różnych komisji i zespołów na Wydziale Nauk Ekonomicznych SGGW, w tym m.in. członkiem Rady Programowej Nauki o Zarządzaniu i Jakości oraz Zespołu roboczego do spraw Efektów Uczenia się. Jej działalność naukowo-badawcza koncentruje się wokół zagadnień związanych z kapitałem ludzkim, procesami cyfryzacji w zarządzaniu, nowymi modelami biznesowymi oraz zarządzaniem innowacjami i sztuczną inteligencją. Jest autorką i współautorką ponad 150 prac naukowych i popularnonaukowych, w tym pięciu pozycji książkowych. Uczestniczy lub jest ekspertem w projektach krajowych i międzynarodowych. Jest prelegentką licznych konferencji naukowych o zasięgu krajowym i międzynarodowym. Członek rad naukowych konferencji oraz recenzentka licznych artykułów. Organizatorka konferencji międzynarodowej pt. „Człowiek - technologia - bezpieczeństwo w Przemyśle 5.0." Współpracuje z ośrodkami naukowymi w kraju i za granicą. Wypromowała ponad 130 prac magisterskich i licencjackich. Za swoje osiągnięcia naukowe została wyróżniona nagrodami JM Rektora SGGW oraz odznaczona złotym medalem Prezydenta RP za długoletnią służbę na rzecz SGGW.

Dr Izabela Wielewska - doktor nauk ekonomicznych, adiunkt w Katedrze Agronomii i Przetwórstwa Żywności na Wydziale Rolnictwa i Biotechnologii Politechniki Bydgoskiej im. Jana i Jędrzeja Śniadeckich. Jej działalność naukowo-badawcza koncentruje się wokół ekonomiki rolnictwa i agrobiznesu, rozwoju lokalnego i regionalnego, zrównoważonego rozwoju rolnictwa i obszarów wiejskich, funkcjonowania gospodarstw rolnych i przedsiębiorstw agrobiznesu, biogospodarki, ekoinnowacji, inwestycji proekologicznych oraz wykorzystania odnawialnych źródeł energii i biomasy. Zajmuje się również zagadnieniami zarządzania, efektywności ekonomicznej i opłacalności produkcji rolniczej, kapitału ludzkiego, społecznej odpowiedzialności biznesu, cyfryzacji oraz przemian związanych z koncepcjami Przemysłu 4.0 i Przemysłu 5.0. Kierownik lub współwykonawca projektów badawczych realizowanych we współpracy z otoczeniem społeczno-gospodarczym. Brała udział w międzynarodowej wymianie naukowo-dydaktycznej na uczelniach partnerskich w Czechach, na Słowacji i Łotwie. Na Politechnice Bydgoskiej jest członkiem Zespołu ds. Logo HR, Odwoławczej Komisji Dyscyplinarnej dla Studentów na lata 2024-2028 oraz Rady Naukowej dyscypliny Nauki o Zarządzaniu i Jakości na lata 2024-2028. Od 1 listopada 2025 roku pełni funkcję Pełnomocnika Dziekana Wydziału Rolnictwa i Biotechnologii ds. promocji i współpracy ze szkołami średnimi. Angażuje się również w działalność na rzecz popularyzacji nauki, promocji kierunków kształcenia oraz rozwijania współpracy uczelni z otoczeniem społeczno-gospodarczym. Została powołana przez Rektora PBŚ w skład jury Komitetu Organizacyjnego Olimpiady Wiedzy i Umiejętności Rolniczych, gdzie od 2011 roku pełni funkcję przewodniczącej bloku tematycznego Agrobiznes. Jest autorką i współautorką ponad 170 publikacji naukowych, w tym artykułów indeksowanych w bazach Web of Science i Scopus, a także współautorką monografii naukowych. Jej dorobek obejmuje zarówno opracowania teoretyczne, jak i badania empiryczne dotyczące m.in. ekonomicznych, środowiskowych i społecznych aspektów rozwoju rolnictwa, gospodarstw rolnych i obszarów wiejskich. Aktywnie uczestniczy w licznych konferencjach naukowych o zasięgu krajowym i międzynarodowym oraz podejmuje działalność recenzencką i ekspercką. Posiada wieloletnie doświadczenie dydaktyczne i promotorskie, w szczególności w zakresie problematyki ekonomicznej, organizacyjnej i zarządczej związanej z rolnictwem i agrobiznesem. Za osiągnięcia w działalności naukowej, dydaktycznej i organizacyjnej została wyróżniona nagrodami Rektora PBŚ. Otrzymała również Medal Komisji Edukacji Narodowej oraz Srebrny Medal za Długoletnią Służbę.

Dr inż. Agnieszka Król - doktor nauk ekonomicznych w zakresie zarządzania. Dziekan Wydziału Zarządzania i Nauk Technicznych w Menedżerskiej Akademii Nauk Stosowanych w Warszawie. Adiunkt w Katedrze Zarządzania, nauczyciel akademicki. Jej badania koncentrują się wokół zarządzania kapitałem ludzkim. Kierownik, konsultant merytoryczny oraz członek krajowych i międzynarodowych projektów badawczych. Autorka i współautorka monografii, ekspertyzy, artykułów naukowych, w tym w czasopismach międzynarodowych, redaktor naukowy i tematyczny, recenzent. Członek rad naukowych konferencji naukowych, krajowych i międzynarodowych. Wypromowała ponad 600 prac dyplomowych licencjackich i magisterskich z obszaru zarządzania. Otrzymała liczne nagrody za wybitne osiągnięcia naukowe, dydaktyczne i organizacyjne, m.in. Medal Komisji Edukacji Narodowej, Medal Brązowy za Długoletnią Służbę, Nagrody Rektora MANS.

Dr inż. Anna Rytko - doktor nauk ekonomicznych, wykładowca w Szkole Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie na Wydziale Ekonomicznym. Od wielu lat prowadzi działalność naukową i dydaktyczną, łącząc ją z doświadczeniem praktycznym w biznesie. Jest autorką i współautorką ponad 60 publikacji naukowych, a za osiągnięcia naukowe otrzymała wyróżnienia. Była promotorem i recenzentem ponad 150 prac dyplomowych. Jej zainteresowania badawcze obejmują handel międzynarodowy, integrację gospodarczą, ścieżki i modele rozwoju gospodarczego oraz gospodarkę cyfrową. W swojej działalności łączy dorobek naukowy z praktyką gospodarczą, przekładając wiedzę teoretyczną oraz najnowsze osiągnięcia nauki na rozwiązania i procesy zachodzące w środowisku biznesowym.

Dr inż. Agnieszka Tul-Krzyszczuk - doktor inżynier w dziedzinie technologii żywności, zatrudniona w Instytucie Zarządzania Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie. Jest konsultantem, trenerem oraz edukatorem w obszarze organizacji i zarządzania przedsiębiorstwami, a także komunikacji marketingowej w sektorze spożywczym, handlu i branży HoReCa. Prowadzi badania nad innowacjami i nowymi technologiami, w tym wykorzystaniem sztucznej inteligencji (AI) w zrównoważonym zarządzaniu. Uczestniczy w krajowych i międzynarodowych grantach i projektach. Jest autorem i współautorem ponad 130 publikacji naukowych i popularnonaukowych dotyczących funkcjonowania rynku spożywczego oraz zarządzania przedsiębiorstwami przetwórczymi i usługowymi.

Recenzja:
prof. dr hab. Zbigniew Ciekanowski
dr hab. Maria Jastrzębska, prof. PG